"Viết tiếp câu chuyện của Nora"
Nora và câu chuyện về bình đẳng giới – bài toán khó chưa có lời giải đúng…

27/11/2009, 7:09:15 AM

V6 - …“Nhà búp bê…Nhà búp bê…” – những câu độc thoại cuối cùng của Nora, tiếng chuông của chiếc đồng hồ lớn treo trên sân khấu thổn thức kéo nhịp như tiếng đập của trái tim người đàn bà đầy bất trắc đã làm thời gian, không gian trên sân khấu trở nên đặc quánh.
 
Vở diễn khép lại, Nôra bỏ nhà ra đi. Nhưng nàng đã không sập cửa… Vở kịch kinh điển Na Uy - “Nhà búp bê” (A doll’s house) của Henrik Ibsen được Nhà hát Tuổi trẻ dàn dựng với một êkíp đạo diễn, diễn viên, cố vấn văn học kịch giỏi như NSND Lê Hùng, NSND Lê Khanh, PGS. TS Nguyễn Thị Minh Thái đã có được diện mạo và “hơi thở đương đại”, “rất Việt Nam”.

Trong nguyên tác, tiếng sập cửa của Nora kết thúc vở kịch cũng là lúc nàng thức ngộ, định vị lại giá trị của mình, tống tiễn vĩnh viễn những gì giả dối, phi lý, là phút mặc niệm cuối cùng tiễn đưa một xã hội đầy rẫy những mặt nạ đạo đức giả, những định chế khắc nghiệt. 


Ibsen cố tình để ngỏ câu chuyện về nàng búp bê Nora xinh đẹp với cách kết thúc buồn không theo truyền thống kiểu “happy ending”, rất hợp lý và lôgíc. Nora, các con của Nora, cả Kristine nữa, rốt cuộc cũng chỉ là những búp bê đồ chơi trong tay những kẻ vị kỷ, hám danh như Torvall và Krogstad.
Bản năng gốc đã thêm phần lý tínhkhi sự chịu đựng đi tới hạn. Đời sống cho ta một khoảnh khắc quan trọng để làm nên những việc vĩnh cửu. Nora ngây thơ yếu đuối đã mạnh mẽ ở phút cuối cùng để thay đổi cuộc đời mình. Sự thật mãi nằm trong bóng tối… Nora sẽ về đâu?…. “Giờ tăm tối nhất là trước lúc rạng đông”?Tôi tiếc mình không thể sống thay cuộc đời của Nora. Nhưng nếu là nàng, tôi không có sự lựa chọn nào khác.

Cách kết thúc mở của Ibsen đầy tính dự báo: sau Nora, sẽ còn rất nhiều phụ nữ bỏ nhà ra đi vì họ ủng hộ Nora: “trước khi trở thành một ai khác, tôi là một con người”. Đôi khi, chúng ta phải trả cái giá rất đắt vì những sai lầm trong cách nghĩ về mình, về người khác, về ảo tưởng hạnh phúc mà không nhận ra mình thực sự là ai.

Ibsen đưa ra những thông điệp giản dị về vấn đề giải phóng phụ nữ và con người cá nhân, phụ nữ có quyền bình đẳng như nam giới để phát triển như một nhân vị, một bản thể độc lập. Nhưng ở thời Ibsen, sự nổi loạn của Nora gặp nhiều cản trở từ xã hội. Nora không thể trả thù chồng, không thể ở lại ngôi nhà nơi nàng đã đánh mất mình trong suốt tám năm làm vợ, làm mẹ. Lối thoát duy nhất mà cô có thể tìm ra cho mình là sập cửa ra đi.

Có nhiều lý giải cho sự khác biệt giữa Nora của năm 2010 với Nora của kịch giả Ibsen. Hoàn cảnh xã hội, các cuộc cách mạng đòi bình quyền đi kèm những tiến bộ về tri thức, khoa học công nghệ, truyền thông đã giúp phụ nữ trên thế giới làm chủ cuộc sống, độc lập, ý thức ngày càng cao hơn vị thế của mình trong gia đình, ngoài xã hội.

Xưa kia khi bị đuổi khỏi vườn Địa Đàng vì mắc tội ăn trái Cấm cũng là lúc Adam và Eva có những nhận thức đầu tiên về sự khác biệt giới tính. Xã hội loài người phát triển kéo theo một hệ lụy là tình trạng bất bình đẳng giới. Cho nên, bình đẳng giới là một trong những chiến lược lâu dài đảm bảo nhân quyền trong thế kỷ mới, là một tiêu chuẩn đo lường mức độ văn minh của một xã hội hiện đại. Nó là bài toán khó thiên niên kỷ.

Bình đẳng là sự thấu hiểu và tôn trọng lẫn nhau, phụ nữ và nam giới có vị thế tương đương, được chia đều cơ hội tồn tại, phát triển, cống hiến cho xã hội và đáp ứng các nhu cầu của cá nhân.

Song định kiến giới vẫn còn mặc định bởi tàn dư của hệ tư tưởng phong kiến: “nhất nam viết hữu, thập nữ viết vô”, “tam tòng tứ đức”, quan niệm về trinh tiết phụ nữ, thói gia trưởng, vô trách nhiệm của nam giới, sự cam chịu của người phụ nữ đã tạo điều kiện cho sự bất bình đẳng kéo dài. Sẽ còn rất nhiều những Nora, Kristine như Thị Mầu, Thúy Kiều, chị Dậu, Thị Nở, bà tôi, mẹ tôi và tôi một khi còn có những Torvall, Krogstad khác.

Chưa tệ đến độ phải chi tiền để giành quyền sống cho các bé gái như ở Ấn Độ nhưng với mức dân số gần 86 triệu người, Việt Nam đang phải đối mặt với nhiều vấn đề liên quan đến bất bình đẳng giới: đói nghèo, thiếu tri thức, tảo hôn, bạo hành gia đình, buôn bán, lạm dụng tình dục phụ nữ và trẻ em, lạm dụng sức lao động của phụ nữ…. ở các vùng nông thôn, miền núi, dân tộc thiểu số, thành thị và các cơ quan Nhà nước.

Để vươn tới một xã hội bình đẳng giới bền vững, tiến bộ, phải thực hiện tốt bình đẳng giới trong gia đình.Vợ chồng cùng nuôi dạy con cái, chia sẻ công việc, tôn trọng sự độc lập của nhau, tránh cảnh “đồng sàng dị mộng”. Thử làm một phép trừ đơn giản: lấy tổng số hàng triệu gia đình trên đất nước này trừ đi những gia đình chưa hòa thuận thì còn bao nhiêu gia đình hạnh phúc đúng nghĩa?

Đã đến lúc chúng ta nhìn nhận lại vị thế của người phụ nữ Việt, những người trực tiếp tham dự vào những đổi thay của thời đại. Họ có quyền bình đẳng với nam giới, độc lập về lý tưởng, tài chính, tự tin thể hiện năng lực, nguyện vọng, tự định đoạt số phận.

Nhà nước, Viện Gia đình và giới, Vụ bình đẳng giới, các Hội Phụ nữ cần hoàn thiện hệ thống pháp lý về bình đẳng giới, chính sách bảo đảm sự phát triển và tiến bộ của phụ nữ trên mọi lĩnh vực; phát huy tối đa hiệu quả việc tuyên truyền, giám sát thực hiện Luật Bình đẳng giới; đẩy mạnh hợp tác về dân chủ và nhân quyền với các quốc gia hàng đầu về bình đẳng giới như Na Uy, Thụy Điển, Phần Lan để trao đổi kinh nghiệm.

Thiết nghĩ, cần có một môn học nghiên cứu sâu về bình đẳng giới trong nhà trường để học sinh, sinh viên ý thức quyền lợi và nghĩa vụ của mình. Tổ chức các diễn đàn, hội thảo, tọa đàm, cuộc thi, triển lãm, show truyền hình, các hoạt động đối thoại chuyên sâu quanh vấn đề bình đẳng giới, tôn vinh phụ nữ Việt.Sự ra đời của những bộ phim, những vở kịch, những tác phẩm văn học tích cực về chủ đề nữ quyền (feminist) và bình đẳng giới cũng rất cần thiết.

Người phụ nữ ở bất kỳ địa vị nào, miền đất nào, nói thứ ngôn ngữ nào cũng đều có chung một quyền lợi chính đáng: bình đẳng. “Nhà búp bê”của Ibsen cóý nghĩa phổ quát, có khả năng gợi lên sự đồng tình và đối thoại. Ibsen đã nhìn thấu” những vấn đề sâu xa của nhân loại, đã tạo ra giá trị tương lai - từ Ibsen, từ Nora, bình đẳng giới trở thành mối bận tâm tha thiết của nhân loại.

Chúng ta không thể chủ quan trước vấn đề bình đẳng giới khi bắt gặp những con số thống kê, xếp hạng kiểu như: “Việt Nam đứng thứ 71 trên thế giới về bình đẳng giới tháng10/2009”, “Số lượng phụ nữ là đại biểu HĐND các cấp nhiệm kỳ 2004 - 2011 đều tăng từ 16 cho đến 22%” Những nỗ lực phát triển bình đẳng giới của Chính phủ Việt Nam nhiều năm qua dưới sự hỗ trợ của Na Uy và nhiều nước bạn khác đã đưa đến nhiều dấu hiệu khả quan nhưng vẫn chưa thể chấm dứt tình trạng bất bình đẳng giới.

Hơn bao giờ hết, bình đẳng giới vẫn luôn là một bài toán khó, đánh đố chúng ta tìm ra lời giải đúng, chưa kể lời giải hay. Dẫu sao, mỗi chúng ta hãy đừng quên hy vọng. Một dân tộc không ngừng hy vọng sẽ đi đến một tương lai đẹp. Tôi tin. Và bạn hãy tin như thế, bạn nhé! 

Trích ngang tác giả :

Họ và tên: Lê Thị Ngọc.

Bút danh: Lê Ngọc Thụy Nguyên, Lê Ngọc, Thụy Nguyên.

Ngày, tháng, năm sinh: 03/04/1985.

Quê quán: Thường Tín, Hà Nội.

Nghề nghiệp: Sinh viên.

Trình độ học vấn: Đại học (Đã tốt nghiệp hệ cử nhân Anh văn – Trường Đại học Hà Nội).

Sở thích: văn chương ; các mẫu mực cổ điển ; tham gia các hoạt động tình nguyện, từ thiện xã hội ; vẽ tranh ; dịch thuật ; nhạc không lời...

Lớp K9 – Khoa Sáng tác và Lý luận - Phê bình Văn học, Trường Đại học Văn hoá Hà Nội,418 Đê La Thành, Đống Đa, Hà Nội.
 

Mời bạn tham gia cuộc thi "Viết tiếp câu chuyện của Nora"

Thời gian nhận bài thi: đến hết ngày 5/12/2009

CƠ CẤU GIẢI THƯỞNG

- 01 giải Nhất bao gồm: Kỷ niệm chương, bằng khen và quà tặng bằng tiền mặt trị giá 1000 USD (khoảng 18 triệu đồng).

- 02 giải Nhì bao gồm: Bằng khen và quà tặng bằng tiền mặt trị giá 500 USD (khoảng 9 triệu đồng).

- 10 giải Ba bao gồm: Bằng khen và quà tặng bằng tiền mặt trị giá 100 USD (khoảng 1,8 triệu đồng).

Những khán giả đoạt giải sẽ được mời về VTV tham dự lễ trao giải, tham gia vào các cuộc phỏng vấn trong các chương trình Tin tức và trò chuyện của VTV6 đồng thời thuyết trình tại một số trường Đại học và Phổ thông trung học tại Hà Nội. 
                                                                                                                 VTV6
 

Lê Thị Ngọc