Đối thoại trẻ
GIỚI TRẺ VÀ LỄ HỘI TRUYỀN THỐNG

27/02/2011 17:29 PM

V6 - Ông bà ta có câu: “ Tháng giêng là tháng ăn chơi”. Vào mỗi độ xuân về, sau khi đã tận hưởng cái Tết ấm cúng với gia đình, người dân Việt Nam lại bắt đầu những cuộc hành trình của mình để đến với những lễ hội truyền thống được diễn ra trên khắp dải đất hình chữ S này. Vậy lễ hội là gì? Tại sao nó lại có vai trò quan trọng như vậy với người Việt?
 
Lễ hội thực chất là một nét sinh hoạt văn hóa tinh thần của con người, gắn với con người như một điều tất yếu. Lễ hội cũng đáp ứng những nhu cầu tinh thần, tâm linh không thể thiếu của con người như trở về với tự nhiên, cội nguồn, là môi trường để người dân thể hiện sức mạnh cố kết cộng động. Nó mang giá trị bảo tồn văn hóa và truyền thống, là “bảo tàng sống” về văn hóa truyền thống của dân tộc. Nhưng ngày nay lễ hội truyền thống đang có những biến sắc và những người đến chơi hội, xem hội lại có những cách ứng xử khác nhau tại lễ hội – nơi đang diễn ra những hoạt động văn hóa, tín ngưỡng linh thiêng.
 
Lễ hội truyền thống có thu hút giới trẻ?
 
Ngày nay, nếu được hỏi rằng phương Tây hay các nước lân cận của Việt Namcó những lễ hội nào, đa số các bạn trẻ đều trả lời rất đầy đủ về các lễ hội đó, cả lịch sử hình thành, ý nghĩa như Valentine, Halloween, Cosplay… Nhưng nếu chỉ cần hỏi ngày Giỗ tổ Hùng Vương là ngày nào thì hẳn ta sẽ thu được rất nhiều câu trả lời khác nhau. Vậy vì lí do gì mà những lế hội của Tây phương, của các quốc gia khác lại hấp dẫn các bạn trẻ nhiều như vậy? Có lẽ câu trả lời đơn giản hơn chúng ta nghĩ. Bên cạnh cái mới mẻ mà nét văn hóa mới đem tới thì các lễ hội kia chính là nơi mà các bạn trẻ thể hiện cái “ tôi” của mình, cá tính của mình: như trong lễ hội Halloween, các bạn được hóa trang thành các nhân vật mà mình yêu thích, Cosplay cũng như vậy. Hay trong lễ Valentine, các bạn có vô vàn những cách khác nhau để bày tỏ tình cảm với người mình yêu thương. Còn ở lễ hội dân gian, yếu tố quan trọng hàng đầu là cái chung, cái cộng đồng. Như bản chất, ý nghĩa của mình, lễ hội dân gian là môi trường đề người dân thể hiện sức mạnh cố kết cộng đồng, là nơi để người ta tìm về với cội nguồn, gốc rễ. Vì vậy, cái “tôi” ở đây không được đề cao. Đến với lễ hội truyền thống, người ta cần phải quên mình đi để hòa nhập vào cái “ta” rộng lớn của cộng đồng. Như tại lễ hội Lim ở Bắc Ninh, một lễ hội mà tôi đã được tham dự, ở đó hoạt động chủ yếu là hát quan họ. Họ phân chia thành nhiều khu vực để biểu diễn, ca hát, có đối đáp giữa các làng, giữa các xã, các huyện… Tất nhiên cũng có cái “ tôi” ở đó (khi mà người ta hát tức là người ta thể hiện tài năng của mình). Nhưng trên hết yếu tố cộng động vẫn được đề cao hơn, con người ở đây vẫn hướng tới một cái gì đó cao rộng hơn.
 
Bên cạnh đó cũng có các lí do khác như phần lễ còn nhiều thủ tục làm nản lòng người trẻ. Có những phần sa vào kể lể, nhưng không phải là kể về công lao của các anh hùng dân tộc được nói tới trong lễ hội, mà lại kể về công trạng của ông chủ tịch huyện, chủ tịch tỉnh. Như vậy đã khiến lễ hội kém đi phần hấp dẫn, tăng tính lan man. Điều này không chỉ khiến các bạn trẻ mà thậm chí còn khiến cả những người lớn tuổi không có nhiều thông tin thiết thực.
 
Tôi nghĩ phần lễ hiện vẫn còn nhiều thủ tục làm nản lòng người trẻ...
(Ảnh minh họa: nguồn internet)
 
Lễ hội truyền thống đang được tổ chức như thế nào?
 
Chắc hẳn câu hỏi này đã làm đau đầu không biết bao nhiêu người làm du lịch, tổ chức quản lý lễ hội, các nhà lãnh đạo, và cả những ai quan tâm đến văn hóa.
 

Đón xem Đối thoại trẻ: 

Chủ đề: Đi lễ, hội ngày xuân - Bạn đã thực sự hiểu?

Truyền hình trực tiếp: 19h45 chủ nhật (27/02/2011) trên VTV6!

Hiện nay có hai luồng văn hóa đang song song tồn tại ở nước ta – tạm gọi đó là những luồng văn hóa mới từ các nước ngoài và thứ hai là văn hóa truyền thống dân tộc. Hai luồng văn hóa này có sự giao thoa với nhau, nhưng bên cạnh đó cũng có những điểm khác biệt. Ngày nay, chúng ta đã phần nào quen với khái niệm “bóng kín”, “bóng lộ” khi nói về những người đồng tính. Trên màn ảnh, những cảnh nóng cũng xuất hiện với tần suất nhiều hơn. Có người cho rằng đó là bình thường, nhất là giới trẻ, nhưng cũng có người cho rằng đó là những điều đi ngược lại với truyền thống dân tộc, văn minh văn hóa của dân tộc.
 
Và quay trở về với lễ hội truyền thống, ta nhận thấy một điều rằng các lễ hội hiện nay được tổ chức càng ngày càng nhiều, trong đó cũng có nhiều hoạt động mới mẻ như tổ chức thi hoa hậu, hội thao,… hay tại một lễ hội khác người ta tổ chức vẽ Body painting về các tích xưa, nhân vật dân gian. Phải chăng đó là cách thức kết hợp giữa văn hóa Đông phương và Tây phương để thu hút khán giả?
 
Hiện nay, chúng ta đang hướng tới mục tiêu là Việt Nam của toàn cầu nhưng vẫn giữ được những nét bản sắc dân tộc. Những lễ hội chính là nét văn hóa truyền thống ấy, và đặc biệt hơn là trong hoàn cảnh hiện nay, nó cần được bảo tồn và phát huy. Trong suy nghĩ của tôi, một người yêu thích văn hóa, những gì mang tính chất quốc gia thì nó lại càng có ý nghĩa toàn cầu, quốc tế. Khách nước ngoài đến Việt Nam là để tìm hiểu về những gì riêng có của Việt Nam, và họ tìm đến những lễ hội. Nhưng lễ hội ở ta đang mất đi phần nào nét riêng có của mình với việc xuất hiện ngày càng nhiều những hoạt động ngoài luồng, phi văn hóa. Tôi không phản đối việc tiếp thu những cái mới, cái hiện đại nhưng chúng ta cần tiếp thu có chọn lọc, cần phải biết điều gì nên học, điều gì không? Lễ hội Việt Nam bây giờ đang bị thương mại hóa quá mức, cái gì cũng có thể đem ra để mua bán. Vì thế nó mất đi tính thiêng. Và chính những hình ảnh phản cảm như xóc đĩa, tổ tôm, mê tín dị đoan kia đã ảnh hưởng không nhỏ đến suy nghĩ của những người đến tham quan, để lại những ấn tượng không tốt và điều đó khiến người ta không muốn quay trở lại.
 
Tôi muốn nói rằng, chúng ta có thể tiếp thu cái mới từ bên ngoài, đó là điều cần thiết. Nhưng với những gì thuộc về cội nguồn, chúng ta cần trân trọng. Song với những gì còn lạc hậu, tốn kém thời gian, tiền bạc, những người tổ chức lễ hội cần nhận thức được và cắt bỏ. Như vậy một lễ hội sẽ thành công hơn rất nhiều.
 
Cùng với việc cải tiến cách quản lý tổ chức lễ hội, việc giáo dục, tăng thêm hiểu biết cho người trẻ về truyền thống dân tộc, về lịch sử dân tộc, để họ có nhận thức đúng đắn hơn về những giá trị và những đặt điểm, bản chất của lễ hội và tín ngưỡng gắn bó với lễ hội ấy. Bên cạnh ý thức, ta cũng không thể phủ nhận rằng chính chúng ta, những người trẻ, đang thiếu thốn vô cùng một hình ảnh rõ nét hơn về lịch sử, về những truyền thống tốt đẹp của dân tộc, đang hiểu mông lung hoặc không có chút kiến thức nào về tín ngưỡng dân gian. Những điều đó dẫn đến việc chúng ta không hiểu đi hội để làm gì?

Hồng Minh (Đại học Khoa học xã hội & nhân văn)